Gaston Bachelard

Gaston Bachelard (ur. 27 czerwca 1884 Bar-sur-Aube, zm. 16 października 1962 w Paryżu) - francuski filozof i historyk nauki.

Mimo niskiego pochodzenia i samouctwa osiągnął największe zaszczyty w Akademii Francuskiej - fizyką, a następnie filozofią, zainteresował się gdy pracował jako listonosz w Bar-sur-Aube. W latach 1930-40 był profesorem w Dijon, W latach 1940-45 jako pierwszy zajmował katedrę filozofii i historii nauki na Sorbonie.

Studia Bachelarda nad filozofią nauki w takich pracach jak Le nouvel esprit scientifique czy La formation de l'esprit scientifique stanowiły jego własną wizję epistemologii historycznej jako rodzaju psychoanalizy umysłu naukowego. Argumentował przeciw neopozytywizmowi i pewnym wpływowym formom neokantyzmu, że nauka nigdy nie posługuje się epistemologią: Immanuel Kant i Auguste Comte przenieśli pewne konsekwencje fizyki Newtona do filozofii, ale teraz fizyka Newtona została zastąpiona przez teorię względności - tak nauka nie jest po prostu powiększającym się zbiorem prawd, ale raczej twórczym dialogiem między badaczem a eksperymentem, czymś raczej dedukcyjnym niż indukcyjnym (zob. metoda hipotetyczno-dedukcyjna). Bachelard był racjonalistą w sensie kartezjańskim, odrzucał jednak typowy dla racjonalizmu i kartezjanizmu pogląd o niezmienności prawdy w nauce - stanowisko swoje określał jakon "racjonalizm otwarty".

Problemy epistemologii i filozofii nauki interesowały Bachelarda głównie w pierwszej fazie jego działalności. Następnie skoncentrował się na analizie wyobraźni jako czynnika rozwoju poezji i nauki. Nawiązywał wtedy często do psychoanalizy w wersji jungowskiej i do fenomenologii. Interesowały go emocjonale podstawy ludzkiej aktywności twórzczej i rozowju wiedzy, analiza snów, inspiracji poetyckiej oraz relacja między pojęciem i obrazem.

Thomas Kuhn użył bachelarowskiego pojęcia "pęknięcia epistemologicznego" (jak zintepretował je Alexandre Koyré) do skonstruowania swojego pojęcia paradygmatu naukowego. Kontyuatorem Bachelarda był także Michel Foucault. W świecie analitycznej filozofii nauki psychologistyczna koncepcja historii nauki przedstawiona przez Bachelarda nie jest natomiast dobrze przyjmowana. Odbiera się ją często jako raczej mieszaninę rozważań o takich tematach jak poezja, sny, psychoanaliza, wyobraźnia niż jako zwyczajną epistemologię. Jest to zrozumiałe na tle tradycji brytyjskiego empiryzmu, dziwi jednak na tle popularności falsyfikacjonizmu Poppera i w analitycznej filozofii nauki - z którym koncepcja Bachelarda jest zbieżna. Być może dlatego, że Bachelard przedstawia wizję badacza romantycznego i natchnionego, inaczej niż Popper.

Do głównych dzieł Bachelarda należą Poetyka marzenia, Poetyka przestrzeni i Filozofia, która mówi nie.

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License